नेपालमा रेबिजले थप मानिसको जीवन लियो, २०२५ मा मृत्युदर बढ्न सक्ने खतरा

संघीय राजधानी काठमाडौँ नजिकै धादिङको बेनीघाट रोराङ गाउँपालिकामा रेबिजका कारण तीन महिनाभित्र तीन जनाको मृत्यु भएको छ। तीमध्ये, बेनीघाट रोराङ–६ बुङपुङका ५२ वर्षीय लालबहादुर प्रजा चेपाङ र ७२ वर्षीय कान्छीमाया चेपाङको मृत्यु एक महिनाको अन्तरालमा भएको हो।

रेबिजका लक्षण देखिनु अघि, यी दुवै व्यक्तिहरूलाई कुकुरले टोकेको थिएन, यद्यपि उनीहरू कुकुरसँगको घनिष्ट सम्पर्कमा थिए। गाउँका वडा अध्यक्ष टेकनाथ सिलवालका अनुसार, यी व्यक्तिहरूको मृत्यु कुकुरको र्‍यालबाट रेबिज सर्ने आशंका गरिएको छ।

त्यस्तै, बेनीघाटका अन्य एक व्यक्तिको मृत्यु पनि रेबिजका कारण भएको छ। २२ वर्षीय शीतल चेपाङको मृत्यु गत असारमा भएको हो। शीतललाई कुनै जनावरले टोकेको थिएन, तर उनले कुकुरसँग बारम्बार सम्पर्क राखेका थिए। उनको मृत्युको कारणको रुपमा कुकुरबाट सरेको रेबिजलाई संका गरिएको छ।

यो घटनापछि गाउँपालिकाले कुकुर र अन्य जनावरहरूको रेबिज परीक्षण गरेको छ र स्थानीयलाई रेबिजविरुद्धको खोप पनि दिइरहेको छ।

रेबिजको बढ्दो जोखिम र नेपालका आँकडा

नेपालभर रेबिजको खतरा बढिरहेको छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार, नेपालमा हरेक वर्ष लाखौँ मानिस जनावरको टोकाइको शिकार बनिरहेका छन्, जसमा कुकुरका कारण धेरै संक्रमण फैलिरहेको छ। आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा एक लाख १९ हजार ३९२ जनालाई जनावरले टोकेको थियो, र तीमध्ये ९६ प्रतिशत कुकुरबाट टोकिएका थिए।

सरकारी तथ्यांक अनुसार, काठमाडौँ उपत्यकामा रेबिजविरुद्धको खोप लगाउने व्यक्तिहरूको संख्या बढेको छ, तर ग्रामीण क्षेत्रहरूमा जनचेतनाको कमी अझै ठूलो चुनौती हो।

रेबिज नियन्त्रणका लागि सरकारी पहल

नेपाल सरकारले सन् २०३० सम्म रेबिजका कारण हुने मानव मृत्युलाई शून्यमा झार्ने लक्ष्य राखेको छ। सरकारले कुकुरको खोप, जनचेतना अभियान र प्रभावी निगरानी प्रणालीको माध्यमबाट रेबिजको नियन्त्रणका लागि काम गरिरहेको छ।

स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका अधिकारीहरूको अनुसार, रेबिजको सन्देश फैलाउने र खोपका कार्यक्रम बढाउनका लागि विभिन्न स्थानीय तहहरूलाई सक्रिय गरिरहेको छ।

रेबिजको संक्रमण र रोकथाम

रेबिज भनेको एक संक्रामक रोग हो जसको संक्रमण प्रायः कुकुर, बाँदर, भालु र अन्य जनावरहरूको टोकाइ वा र्‍यालबाट सर्छ। यो रोग मस्तिष्कमा असर गर्छ र यदि समयमै उपचार नगरियो भने मृत्युको संभावना उच्च हुन्छ।

रेबिजको लक्षणहरू जनावरको टोकाइको एकदेखि तीन महिनापछि देखा पर्न थाल्छन्, जसमा ज्वरो, घाउमा चिलाउने र पानी र हावाबाट डर लाग्ने जस्ता लक्षणहरू समावेश छन्। यदि कुनै व्यक्तिले जनावरको टोकाइबाट रेबिज सर्ने संकेत देखेमा, उनीहरूले तुरुन्त अस्पताल जानु पर्ने विशेषज्ञहरूको सुझाव छ।

निष्कर्ष

नेपालमा रेबिजको नियन्त्रणका लागि सरकारले योजना बनाई कार्यान्वयन गर्दै छ। यद्यपि, यो रोगका कारण ग्रामीण क्षेत्रमा जनचेतनाको कमी र परम्परागत उपचारको कारण थप चुनौतीहरू उत्पन्न भइरहेका छन्। रेबिजका कारण मृत्युको संख्या न्यून गर्नका लागि सरकारको निरन्तर प्रयास र जनचेतना अभियान महत्वपूर्ण रहनेछ।