एनआरएनएः रामकुमारी झाँक्रीलाई प्रमाणित गर्न एकपछि अर्को रडाको

काठमाडौं । गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को ११औं महाधिवेशन तथा विश्व सम्मेलन औपचारिकरुपमा समापन नभई बीचैमा तुहिएको छ । काठमाडौँको पाँचतारे होटल सोल्टीमा भव्य उद्घाटन गरिएको कार्यक्रमअन्तर्गत बिहीबार नागरिकता ऐन र मतदानको अधिकारसम्बन्धी छलफलको बेग्लै सत्र थियो।

त्यहाँ छलफलका एक सहभागीले संसदले बनाएको कानुनलाई ‘कागजको खोस्टो’ भनेपछि वातावरण तनावग्रस्त बन्यो । ती सहभागीले गैरआवासीय नेपालीलाई सम्पत्ति खरिद गर्न नपाउने र विदेश गएका नेपालीले अरू नेपालीसरह सुविधा नपाउने गरी संसदले समस्यापूर्ण कानुन बनाएको बताएका थिए। 

‘तपाईं आफै सांसद भएको संसदले समस्यापूर्ण कानुन ल्यायो,’ ती प्रतिनिधिले भने,‘एउटा कागज (नागरिकता ऐन) बनाएर प्रशंसा गर्न खोज्दै हुनुहुन्छ।’

त्यसैमा सही थाप्दै अर्का प्रनिनिधिले विश्वमा कुनै देशमा नागरिकता दिने तर राजनीतिक अधिकार नहुने व्यवस्था नभएको टिप्पणी गरे। ‘नेपालका सबै आन्दोलन लडेका नेपाली विदेश पैसा कमाउन गएका हुन्। उनीहरूलाई अधिकारबिनाको नागरिकता दिन भनिएको छ,’ ती प्रतिनिधिले भने,‘विदेशमा बस्ने नेपालीलाई पनि वंशजको नागरिकता दिनुपर्छ। नेपाली नागरिकलाई विदेशी बनाउने त्यो खोस्टोमा के लेखेको छ?’ 

त्यसपछि पूर्वसांसद समेत रहेकी रामकुमारी झाँक्रीले झोक्किँदै विदेशको नागरिकता लिन मरिहत्ते गर्नेले नेपालमा आएर ठूला कुरा गरेको नसुहाएको बताइन् । नागरिकता ऐन पास भएपछि स्वागत गर्नुको सट्टा विरोध गरेको भन्दै उनले आपत्ति जनाइन् । हरेक देशको नागरिकतासम्बन्धी कानुन सम्बन्धित देशको विशिष्टतामा आधारित हुने उनको भनाइ थियो । ‘सिटिजनसिप र त्यसका अधिकार ग्लोबल होइनन्,’ उनले भनिन्,‘मानव अधिकार विश्वव्यापी हुन्छ तर सिभिल राइट देशको क्षेत्रभित्र पर्छ।’

उनले नेपालको नागरिकता आफ्नो खुसीले त्यागेको भन्दै गैरआवासीय नेपालीलाई नेपालमा लगानी, प्रविधि र सीप भित्र्याउनको लागि एनआरएनए नागरिकता दिने व्यवस्था गरिएको भनेर प्रस्ट्याउन खोजिन् । विदेशको नागरिकता लिनेलाई आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकार हुन्छ तर भोटिङ गर्ने राजनीतिक अधिकार नहुने गरी कानुन बनाएको सुनाइन्। ‘सोच विचार गरी बनाइएको कानुनलाई कागजको खोस्टो हो, कानुन बनाउनेलाई फाँसी हुन्छ भन्ने? यही हो सभ्यता? के सिक्नुभयो,’ आक्रोशित हुँदै झाँक्रीले भनिन्,‘ग्लोबल सिटिजन भएर के सिकेर आउनुभयो?’

‘नेपालको कानुन कस्तो हुने तपाईंको अधिकार होइन, हाम्रो अधिकार हो,’ झाँक्रीले भनिन्,‘नागरिकता त्यागिसकेपछि अधिकारको विषयमा बोल्न पाइँदैन।’ नेपाली नागरिकता भएकालाई सबै अधिकार हुने तर विदेशीलाई मानव अधिकार र आर्थिक अधिकारको मात्रै संरक्षण गर्ने उनले तर्क गरिन्। 

सरकारले गैरआवासीय नेपालीलाई नागरिकता वितरण सुरु गरिसकेको छ। अध्यक्षद्वय कुल आचार्य र बद्री केसीले गैरआवासीय नेपाली नागरिकता लिइसकेका छन्।

झाँक्रीको उक्त प्रस्तुतिलाई लिएर विश्वभर छरिएर रहेको नेपाली जनमत विभाजित नै थियो । झाँक्रीले ठिक भनिन् भनेर एकातिर ताली बजाइँदै छ भने अर्कोतिर उनले विदेशमा श्रम गरेर नेपालमा रेमिट्यान्स पठाउने वर्गलाई अपमान गरेको आरोप पनि खेपिरहेकी छिन् । 

नभन्दै एनआरएनहरुले झाँक्रीलाई सही प्रमाणित गर्दै आफूलाई स्तरहीन देखाएका छन् । महाधिवेशनमा सत्ता साझेदार दल नेपाली कांग्रेस र नेकपा माओवादी केन्द्रनिकट अधिकांश उम्मेदवार पराजित भएका छन् । पराजित उम्मेदवारहरूले यसको दोष भने अनलाइन मतदान प्रणालीलाई दिएका छन् ।

पराजित उम्मेदवारको एक समूह निर्वाचनमा धाँधली भएको भन्दै प्रधानमन्त्रीलाई गुनासो गर्न पुगेको छ। महाधिवेशनबाट बहालवाला अध्यक्ष डा. बद्री केसीको नेतृत्वमा नयाँ कार्यसमिति चयन भएको छ। अधिकांश उम्मेदवार उनकै समूहबाट निर्वाचित भएका छन्। केसी एमालेनिकट मानिन्छन्। तर, उनको समूहमा सबै दलनिकट उम्मेदवार समावेश छन्।

अध्यक्षका पराजित उम्मेदवार महेश श्रेष्ठ कांग्रेसनिकट र राजेन्द्रकुमार शर्मा (आरके) माओवादीनिकट हुन् । बिहीबार प्रत्यक्ष र अनलाइन मतदान भएको थियो। डा. केसी १ हजार ३७८ मतसहित विजयी हुँदा शर्माले १ हजार २८१, श्रेष्ठले १ हजार २२५ मत प्राप्त गरेको निर्वाचन समितिले जनाएको छ।

उपाध्यक्षमा डा. हेम राज शर्, रोविन शेरचन, रामशरण सिमखडा, खगेन्द्र न्यौपाने, राज रेग्मी र डा विनोद श्रेष्ठ निर्वाचित भएका छन् । यस्तै महिला उपाध्यक्षमा रोजिना प्रधान, युवा उपाध्यक्षमा रोशन थापा र महासचिवमा गौरीराज जोशीले विजय प्राप्त गरे ।

पराजित भएपछि डा. केशव पौडेलले काठमाडौंको होटल सोल्टीमै एक भेला गरी एनआरएनएमा फ्रड र माफियातन्त्र हाबी भएको आरोप लगाए । अभियन्ताहरूले सिन्डिकेट गरेको गुनासो पनि उनले गरे । ‘यो नतिजा कदापि मान्य हुँदैन,’ उनले भने।

यस्तै अध्यक्षका अर्का प्रत्यासी श्रेष्ठले पनि सिस्टम ह्याक गरेर आफूलाई हराइएको दाबी गरे । अध्यक्षमा पराजित भएपछि मतदातालाई सम्बोधन गर्दै उनले भने, ‘यो निर्वाचन रद्द हुनुपर्छ, त्यति मात्र हैन यसमाथि गम्भीर छानबिन र दोषीलाई कडा कारबाही हुनुपर्छ ।’ 

निर्वाचित नयाँ कार्यसमिति भंग गरेर नयाँ निर्वाचन गराउनुपर्ने श्रेष्ठले बताए । सरकारको नेतृत्वकर्ता दल माओवादीनिकट उम्मेदवार शर्माले त नवनिर्वाचित कार्यसमितिलाई काम गर्न नदिन परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत् हस्तक्षेप गर्ने धम्की नै दिए। उनले भने,‘अब गैरआवासीय नेपाली संघ शून्यमा गएको छ। परराष्ट्र मन्त्रालयको हस्तक्षेपपछि मात्र अगाडि बढ्छ।’ 

यसरी रडाको मच्चिएपछि बाँकी प्रक्रिया स्थगित भएको छ । अब यो प्रक्रिया कहाँ गएर कुन मार्गबाट टुंगिन्छ र यस संस्थाको भविष्य के हुन्छ भन्ने त प्रश्नकै घेरामा छ । एउटा कुरा के प्रमाणित भयो भने यस संस्थामा आबद्ध कथित अभियानकर्मीहरुको शील, स्वभाव, सभ्यता र बौद्धिक स्तर रामकुमारीले झाँक्रीले बताएभन्दा कत्ति पनि भिन्नता देखिएन ।